Skip to content

Mediacja: zasady i zalety 

Mediacja to próba ugodowego i satysfakcjonującego obie strony rozwiązania konfliktu na drodze dobrowolnych negocjacji z udziałem mediatora. Mediator jest osobą neutralną wobec stron oraz przedmiotu sporu. 

Fundamentalną zasadą mediacji jest dobrowolność. Oznacza ona, że niemożliwe jest zmuszenie stron do podjęcia i uczestnictwa w mediacji oraz osiągnięcia porozumienia ani przez mediatorów, ani przez sąd lub osoby postronne. Strony mają prawo odstąpić od mediacji na każdym jej etapie. Ugoda wypracowana bez dobrowolności nie będzie miała trwałego charakteru.

Mediacja ma charakter poufny. Poufność wspomaga budowę wzajemnego zaufania, otwartą wymianę poglądów oraz wzajemnych oczekiwań w stosunku do ugody. Krąg osób zobowiązanych do zachowania w tajemnicy faktów, o których dowiedzieli się podczas mediacji obejmuje mediatora, strony, a także osoby trzecie biorące w niej udział. O zwolnieniu z obowiązku poufności decydują strony.

Mediator jest bestronny wobec uczestników sporu. Oznacza to, że nie wyróżnia nikogo i w równym stopniu angażuje się w pomoc dla każdej ze stron. Mediator nie może być spokrewniony lub pozostawać w jakichkolwiek związkach z którąkolwiek ze stron. 

Mediator jest neutralny wobec przedmiotu sporu. Nie próbuje narzucić stronom swojego światopoglądu, nie sugeruje własnych rozwiązań, nie podejmuje decyzji i nie ocenia wypowiedzi stron. Strony stanowią same o sobie, a zadaniem mediatora jest towarzyszenie im w samodzielnym wypracowaniu wspólnego porozumienia oraz wsparcie w urealnieniu i skonkretyzowaniu tego porozumienia. Odpowiedzialność za rozwiązanie konfliktu oraz za szczegóły ugody spoczywa wyłącznie na stronach.

Osobę mediatora muszą zaakceptować wszystkie strony. Nikt nie może narzucać wyboru mediatora i każda ze stron może poprosić o jego zmianę, także w trakcie procesu mediacyjnego. Czasami wskazane jest prowadzenie mediacji przez dwóch mediatorów, np. różnych płci, by uniknąć zarzutu o stronniczość lub w sytuacji, gdy trzeba włączyć mediatora o specjalizacji np. psychologicznej lub prawniczej.

Mediacja kieruje się indywidualnymi potrzebami uczestników i ma na celu porozumienie satysfakcjonujące każdą ze stron. Jej przebieg opiera się na zasadach wspólnie ustalonych podczas pierwszego posiedzenia i zaakceptowanych przez uczestników (np. nie przerywania drugiej stronie, unikania obraźliwych słów). Tzw. “miękkie” zasady, m.in. takie jak gotowość stron do zawarcia ugody, wzajemne poszanowanie godności, uczciwość oraz działanie w dobrej wierze podkreślają pojednawczy charakter mediacji. 

Za pomocą mediacji można rozwiązać konflikty rodzinne (np. dot. ustalenia zasad opieki nad dzieckiem, sprawy spadkowe), wewnątrz przedsiębiorstw (np. konflikty wewnątrz grup pracowniczych, mobbing), gospodarcze (między przedsiębiorstwami) oraz społeczne (np. spory sąsiedzkie, między grupami społecznymi lub grupami interesów). Mediacja jest także stosowana w postępowaniu karnym. Wówczas służy naprawieniu wyrządzonych przestępstwem szkód materialnych i moralnych.

Mediację można rozpocząć samodzielnie, zgłaszając się do wybranego mediatora. Gdy w sprawie toczy się postępowanie można złożyć wniosek do sądu, by skierował strony do mediacji. Sąd może również sam skierować strony do mediacji. W sytuacji, gdy sąd skierował sprawę do mediacji, protokół trafia do sądu, gdzie następuje jego weryfikacja pod względem prawnym oraz zatwierdzenie. Porozuminie to ma wówczas moc prawną ugody zawartej przed sądem. Z kolei porozumienie zawarte przed mediatorem, które zatwierdzono przez nadanie jej klauzuli wykonalności, jest tytułem wykonawczym. 

Proces mediacji rozpoczyna spotkanie informacyjne, które umożliwia wzajemne poznanie się oraz przedstawienie przebiegu i zasad mediacji. Czas trwania całej mediacji zależy od rodzaju konfliktu i stopnia zaangażownia stron. Średnio potrzeba 3 do 5 sesji, trwających średnio 2 godziny. Proces kończy się najczęściej spisaniem protokołu porozumienia.